Seçim barajının mevzuat tarihi

Nispi temsil sisteminde sandalyeler oyla orantılı dağıtılır. Ülke barajı bu dağıtımın önüne konan bir eşiktir: eşiğin altında kalan partinin oyları dağıtım hesabına girmez. Barajın oranı ve kapsamı zaman içinde değişti, bu yüzden bir seçimi değerlendirirken o seçimde geçerli olan kural önemlidir.

Ülke barajı nedir

Baraj, bir siyasi partinin ülke genelinde kullanılan geçerli oyların belirli bir yüzdesini alması koşuludur. Koşulu sağlayamayan parti, bir seçim çevresinde ne kadar oy almış olursa olsun milletvekili dağıtımına katılmaz.

Mevzuat çizgisi

1983'te yürürlüğe giren milletvekili seçimi mevzuatı ülke barajını yüzde on olarak düzenledi ve bu oran uzun süre değişmedi. 2022'de yapılan değişiklikle oran yüzde yediye indirildi; yeni oran, değişiklikten sonraki ilk genel seçimde uygulandı.

Seçim çevresi barajı

Ülke barajının yanında bir dönem seçim çevresi barajı da uygulandı: bir partinin bir çevrede sandalye alabilmesi için o çevredeki oyun belirli bir oranını alması aranıyordu. Bu ikinci eşik 1995'te yürürlükten kalktı; sonrasında yalnızca ülke barajı kaldı.

İttifak düzenlemesi

2018'de yürürlüğe giren düzenlemeyle partiler seçime ittifak hâlinde girebilir oldu. Düzenleme, baraj koşulunun ittifakın toplam oyu üzerinden değerlendirilmesini getirdi; dağıtım ise partilerin kendi oylarıyla yapılır. Arşivde ittifak bilgisi ayrı bir alandır: partilerin oyları ittifak adı altında toplanıp tek satıra indirilmez.

Barajın dağıtıma etkisi

Baraj, D'Hondt hesabından önce uygulanır. Eşiği geçemeyen partilerin oyları bölme tablosuna yazılmadığı için, kalan partilerin her biri aynı sandalye sayısını daha az oyla paylaşır. Hesabın kendisi için D'Hondt yöntemi rehberine bakın; hangi seçimde kimin ne kadar oy aldığını seçim dizininden izleyebilirsiniz.